میزان فرمان خودرو چیست؟ ۷ نشانه تنظیم نبودن زوایای چرخ
میزان فرمان خودرو یکی از تنظیمات مهم در سیستم هدایت و تعلیق است که روی پایداری خودرو، کنترل فرمان و عمر لاستیک ها تأثیر می گذارد. اگر زوایای چرخ ها از محدوده استاندارد خارج شوند، ممکن است خودرو در مسیر مستقیم به یک سمت کشیده شود، فرمان در حالت حرکت صاف کج بماند یا لاستیک ها زودتر از حد معمول ساییده شوند.
نکته مهم این است که هر لرزش فرمان یا انحراف خودرو لزوما به معنای به هم خوردن میزان فرمان نیست. برای تشخیص درست باید وضعیت لاستیک ها، رینگ ها، ترمزها و قطعات جلوبندی نیز بررسی شود.
در این مطلب توضیح می دهیم میزان فرمان خودرو چیست، چه نشانه هایی از تنظیم نبودن آن خبر می دهند، تنظیم زوایای چرخ چگونه انجام می شود و چه تفاوتی با بالانس چرخ دارد.
میزان فرمان خودرو چیست؟
میزان فرمان خودرو به بررسی و تنظیم زوایای چرخ ها نسبت به یکدیگر، بدنه خودرو و سطح جاده گفته می شود. هدف از این تنظیم، قرار گرفتن چرخ ها در زاویه های تعیین شده توسط سازنده است تا خودرو در مسیر مناسب حرکت کند و لاستیک ها به شکل صحیح با سطح جاده تماس داشته باشند.
زاویه های استاندارد برای همه خودروها یکسان نیستند. وزن خودرو، نوع سیستم تعلیق، طراحی فرمان، اندازه رینگ و لاستیک و مشخصات فنی هر مدل تعیین می کنند که زوایای چرخ باید در چه محدوده ای باشند.
در بسیاری از خودروها، تنظیم میزان فرمان شامل بررسی چرخ های جلو و در صورت امکان و نیاز، چرخ های عقب نیز می شود. بنابراین میزان فرمان فقط صاف کردن غربیلک فرمان نیست؛ ممکن است فرمان ظاهرا صاف باشد، اما زوایای چرخ ها همچنان خارج از محدوده استاندارد باشند.
۷ نشانه مهم به هم خوردن میزان فرمان خودرو
۱. کشیده شدن خودرو به یک سمت
یکی از نشانه های شناخته شده تنظیم نبودن زوایای چرخ، تمایل خودرو به حرکت به سمت چپ یا راست در مسیر مستقیم است.
اگر برای حفظ مسیر مجبور باشید دائماً فرمان را به یک سمت نگه دارید، بررسی میزان فرمان می تواند ضروری باشد. با این حال، پیش از تنظیم زوایا باید فشار باد لاستیک ها و وضعیت سطح جاده نیز بررسی شود؛ زیرا شیب مسیر، تفاوت فشار باد، خرابی لاستیک یا گیر کردن یکی از ترمزها هم می تواند باعث انحراف خودرو شود.
۲. کج ماندن فرمان هنگام حرکت مستقیم
اگر خودرو در مسیر مستقیم حرکت می کند اما غربیلک فرمان در وضعیت افقی قرار ندارد، ممکن است تنظیم زوایای چرخ های جلو یا مرکز کردن سیستم فرمان به درستی انجام نشده باشد.
در این وضعیت، بهتر است خودرو در شرایط استاندارد بررسی شود. صرفا جابه جا کردن غربیلک فرمان یا تنظیم ظاهری آن، بدون بررسی زوایای چرخ ها، راه حل اصولی نیست.
۳. ساییدگی غیرعادی لاستیک ها
تنظیم نبودن میزان فرمان می تواند باعث شود لاستیک به جای غلتیدن صحیح، با زاویه نامناسب روی جاده حرکت کند. در نتیجه، بخشی از آج لاستیک سریع تر از قسمت های دیگر فرسوده می شود. نمونه هایی از این وضعیت عبارت اند از:
- ساییدگی بیشتر لبه داخلی یا خارجی آج
- فرسودگی نامتقارن در دو طرف خودرو
- کاهش غیرعادی عمر لاستیک با وجود فشار باد مناسب
البته هر نوع ساییدگی به تنظیم فرمان مربوط نیست. فشار باد نامناسب، خرابی کمک فنرها، بوش ها و دیگر اجزای تعلیق نیز می توانند الگوهای مشابهی ایجاد کنند. برای تشخیص بهتر، مطلب «ساییدگی لاستیک خودرو» در نیتکا را نیز مطالعه کنید. https://nitka.ir/ساییدگی-لاستیک-خودرو؛-۷-الگوی-فرسودگی/
۴. ناپایداری خودرو در مسیر مستقیم
اگر خودرو در مسیر مستقیم به اصلاح مداوم فرمان نیاز دارد یا حفظ مسیر آن دشوار شده است، باید وضعیت سیستم فرمان، تعلیق و زوایای چرخ ها بررسی شود.
این مشکل ممکن است در سرعت های بالاتر محسوس تر باشد، اما نباید آن را بدون بررسی به میزان فرمان نسبت داد. لقی قطعات فرمان، خرابی لاستیک، ایراد سیستم تعلیق و عوامل دیگر نیز می توانند پایداری خودرو را کاهش دهند.
اگر کنترل خودرو به طور محسوس دشوار شده است، رانندگی با سرعت بالا را ادامه ندهید و خودرو را برای بررسی فنی به تعمیرگاه ببرید.
۵. تغییر رفتار خودرو پس از برخورد با چاله یا جدول
برخورد شدید چرخ با چاله، دست انداز یا جدول می تواند به رینگ آسیب بزند یا زوایای چرخ را تغییر دهد. در بعضی موارد نیز قطعاتی مانند طبق، سیبک، میل فرمان یا اجزای دیگر جلوبندی آسیب می بینند.
اگر بعد از چنین برخوردی فرمان کج شده، خودرو به یک سمت کشیده می شود یا لاستیک ها صدای غیرعادی دارند، بررسی فنی ضروری است. در این شرایط، انجام میزان فرمان بدون بررسی سلامت قطعات ممکن است مشکل اصلی را برطرف نکند.
۶. تغییر وضعیت فرمان پس از تعمیر جلوبندی
تعویض یا تعمیر برخی قطعات سیستم تعلیق و فرمان می تواند زوایای چرخ ها را تغییر دهد. به همین دلیل، پس از تعمیر قطعاتی مانند سیبک فرمان، قرقری فرمان، طبق یا برخی اجزای مرتبط با تعلیق، باید ضرورت تنظیم مجدد زوایا بررسی شود.
این کار به ویژه زمانی اهمیت دارد که قطعات جدید در موقعیتی متفاوت از قطعات قبلی نصب شده باشند یا تعمیرکار برای انجام کار، تنظیمات سیستم فرمان را تغییر داده باشد.
۷. ساییدگی سریع لاستیک جدید
اگر لاستیک تازه نصب شده خیلی زود دچار ساییدگی نامتقارن شود، نباید موضوع را فقط به کیفیت لاستیک نسبت داد.
تنظیم نبودن زوایای چرخ، فشار باد نامناسب، ایراد سیستم تعلیق یا حتی وجود مشکل در خود لاستیک می تواند عامل فرسودگی زودرس باشد. بهتر است پیش از خرید لاستیک جدید، علت اصلی ساییدگی مشخص شود تا لاستیک جایگزین نیز به همان سرنوشت دچار نشود.
سه زاویه مهم در میزان فرمان خودرو
برای درک بهتر عملکرد میزان فرمان، آشنایی با سه زاویه اصلی چرخ مفید است: کمبر، کستر و تو.
زاویه کمبر (Camber)
کمبر زاویه چرخ از نمای روبه رو نسبت به خط عمودی است. اگر قسمت بالایی چرخ به سمت داخل خودرو متمایل باشد، کمبر منفی است؛ اگر به سمت بیرون متمایل باشد، کمبر مثبت محسوب می شود.
خارج شدن کمبر از محدوده استاندارد می تواند بر نحوه تماس آج لاستیک با جاده و میزان ساییدگی آن اثر بگذارد. تنظیم صحیح این زاویه به مشخصات فنی خودرو وابسته است و در برخی سیستم های تعلیق، امکان تنظیم مستقیم آن وجود ندارد.
زاویه کستر (Caster)
کستر زاویه محور فرضی چرخش فرمان از نمای جانبی خودرو است. این زاویه در پایداری مسیر مستقیم و تمایل فرمان به بازگشت به موقعیت مرکزی نقش دارد.
اگر اختلاف کستر بین دو سمت خودرو زیاد باشد، ممکن است خودرو به یک سمت کشیده شود. با این حال، تنظیم کستر در همه خودروها امکان پذیر نیست و گاهی وجود اختلاف غیرعادی نشان دهنده خم شدن یا جابه جایی یکی از قطعات تعلیق است.
زاویه تو (Toe)
تو به جهت قرارگیری چرخ ها نسبت به یکدیگر از نمای بالا گفته می شود. اگر جلوی دو چرخ نسبت به عقب آن ها به هم نزدیک تر باشد، تو مثبت یا Toe-in است؛ اگر از هم دورتر باشد، تو منفی یا Toe-out محسوب می شود.
تنظیم نبودن تو می تواند باعث ساییدگی سریع آج لاستیک و افزایش مقاومت غلتشی شود. این زاویه در بسیاری از خودروها از طریق اتصالات قابل تنظیم سیستم فرمان اصلاح می شود.
میزان فرمان خودرو چگونه انجام می شود؟
میزان فرمان اصولی با اندازه گیری زوایای چرخ و مقایسه آن ها با مشخصات فنی خودرو انجام می شود. مراحل معمول این فرایند عبارت اند از:
۱. بررسی اولیه خودرو: فشار باد لاستیک ها، وضعیت آج، سلامت رینگ ها و قطعات فرمان و تعلیق بررسی می شوند.
۲. قرار دادن خودرو روی دستگاه: خودرو روی سکوی مخصوص قرار می گیرد و تجهیزات اندازه گیری به چرخ ها متصل می شوند.
۳. اندازه گیری زوایا: دستگاه مقادیری مانند کمبر، کستر و تو را اندازه گیری می کند. در دستگاه های پیشرفته، وضعیت محور عقب نیز بررسی می شود.
۴. مقایسه با مقادیر استاندارد: نتایج با مشخصات فنی همان مدل خودرو مقایسه می شوند؛ زیرا یک عدد ثابت برای تمام خودروها مناسب نیست.
۵. تنظیم زوایای قابل تنظیم: تعمیرکار با توجه به طراحی خودرو، زوایای قابل تنظیم را اصلاح می کند. اگر زاویه ای خارج از محدوده باشد و امکان تنظیم آن وجود نداشته باشد، باید علت فنی بررسی شود.
۶. کنترل نهایی: پس از تنظیم، اندازه گیری دوباره انجام می شود و در صورت نیاز، وضعیت مرکز بودن فرمان و حرکت خودرو بررسی می شود.
نکته مهم این است که دستگاه میزان فرمان فقط وضعیت زوایا را نشان می دهد. اگر قطعه ای خم شده، بوشی خراب یا اتصالی دارای لقی باشد، ابتدا باید ایراد مکانیکی برطرف شود.
تفاوت میزان فرمان و بالانس چرخ خودرو چیست؟
میزان فرمان و بالانس چرخ دو کار متفاوت هستند، هرچند هر دو به عملکرد صحیح چرخ ها مربوط می شوند.
بالانس چرخ برای اصلاح توزیع نامتعادل جرم مجموعه لاستیک و رینگ انجام می شود. نامتعادل بودن این مجموعه می تواند در سرعت های مشخص، لرزش ایجاد کند.
میزان فرمان برای بررسی و تنظیم زوایای چرخ ها انجام می شود. تنظیم نبودن این زوایا می تواند باعث کشیده شدن خودرو به یک سمت، کج ماندن فرمان یا ساییدگی نامتقارن لاستیک شود.
برای مثال، اگر فرمان در سرعت بالا می لرزد، بالانس چرخ یکی از موارد مهم برای بررسی است؛ اما اگر خودرو در مسیر مستقیم به یک سمت کشیده می شود، بررسی زوایای چرخ و وضعیت لاستیک ها و سیستم تعلیق اهمیت بیشتری دارد. گاهی نیز چند ایراد به صورت هم زمان وجود دارند.
برای آشنایی کامل تر با این موضوع، مطلب «بالانس چرخ خودرو چیست؟» را در نیتکا بخوانید. https://nitka.ir/بالانس-چرخ-خودرو-چیست؟-۷-نشانه-به-هم-خور/
هر چند وقت یک بار باید میزان فرمان انجام شود؟
برای همه خودروها یک فاصله زمانی یا کیلومتری ثابت وجود ندارد. بهترین زمان به توصیه سازنده، شرایط جاده، نوع سیستم تعلیق و وضعیت استفاده از خودرو بستگی دارد. بررسی میزان فرمان در شرایط زیر منطقی است:
- پس از برخورد شدید چرخ با چاله یا جدول، به ویژه اگر رفتار خودرو تغییر کرده باشد
- پس از تعمیر یا تعویض قطعاتی که روی زوایای چرخ اثر می گذارند
- هنگام مشاهده ساییدگی غیرعادی لاستیک
- وقتی فرمان در مسیر مستقیم کج می ماند یا خودرو به یک سمت کشیده می شود
- هنگام نصب لاستیک های جدید، اگر نشانه ای از تنظیم نبودن زوایا وجود داشته باشد
انجام میزان فرمان در هر سرویس دوره ای لزوما ضروری نیست. بهتر است تصمیم بر اساس وضعیت واقعی خودرو و توصیه سازنده گرفته شود.
هزینه میزان فرمان خودرو به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه میزان فرمان به نوع خودرو، نوع دستگاه، بررسی محور جلو یا هر دو محور و تعرفه تعمیرگاه بستگی دارد. اگر قطعاتی از جلوبندی یا فرمان خراب باشند، هزینه تعمیر آن ها جدا از هزینه تنظیم زوایا محاسبه می شود.
همچنین، اگر زوایا پس از تنظیم همچنان خارج از محدوده باشند، ممکن است مشکل از قطعه خم شده، ارتفاع غیرعادی سیستم تعلیق یا فرسودگی اتصالات باشد. در این شرایط، صرف تکرار میزان فرمان راه حل مناسبی نیست.
برای مقایسه قیمت خدمات، بهتر است از تعمیرگاه بپرسید هزینه شامل اندازه گیری و تنظیم کدام محورهاست و آیا بررسی اولیه قطعات فرمان و تعلیق نیز انجام می شود یا خیر.
سوالات متداول درباره میزان فرمان خودرو
آیا میزان فرمان باعث کاهش مصرف سوخت می شود؟
اگر زوایای چرخ به شکلی تنظیم نشده باشند که مقاومت غلتشی افزایش پیدا کند، اصلاح آن ها ممکن است به کاهش اتلاف انرژی کمک کند. با این حال، میزان فرمان به تنهایی تضمین کننده کاهش محسوس مصرف سوخت نیست و تأثیر آن به شدت ایراد و وضعیت کلی خودرو بستگی دارد.
آیا میزان فرمان می تواند لرزش فرمان را برطرف کند؟
اگر علت لرزش به تنظیم نبودن زوایا مربوط باشد، اصلاح آن ممکن است کمک کند. اما لرزش فرمان در بسیاری از موارد به بالانس نبودن چرخ، خرابی لاستیک یا رینگ، لقی قطعات و مشکلات سیستم تعلیق مربوط است. تشخیص علت پیش از انتخاب روش تعمیر اهمیت دارد.
اگر خودرو به یک سمت کشیده شود، حتما باید میزان فرمان انجام داد؟
خیر. ابتدا باید فشار باد و وضعیت لاستیک ها، شیب جاده، ترمزها و قطعات فرمان و تعلیق بررسی شوند. اگر زوایای چرخ خارج از محدوده استاندارد باشند، تنظیم میزان فرمان می تواند بخشی از راه حل باشد.
آیا بعد از تعویض لاستیک باید میزان فرمان انجام شود؟
تعویض لاستیک به تنهایی در همه خودروها به معنی نیاز قطعی به میزان فرمان نیست. با این حال، اگر لاستیک های قبلی ساییدگی نامتقارن داشته اند یا خودرو به یک سمت کشیده می شده است، بررسی زوایا پیش از استفاده طولانی از لاستیک های جدید توصیه می شود.
جمع بندی
میزان فرمان خودرو برای تنظیم صحیح زوایای چرخ و حفظ عملکرد مناسب سیستم هدایت اهمیت دارد. کشیده شدن خودرو به یک سمت، کج ماندن فرمان و ساییدگی نامتقارن لاستیک از نشانه هایی هستند که می توانند لزوم بررسی این تنظیمات را نشان دهند.
با این حال، تشخیص درست فقط با مشاهده یک علامت امکان پذیر نیست. فشار باد، وضعیت لاستیک، سلامت رینگ، ترمز و قطعات جلوبندی نیز باید بررسی شوند. انجام تنظیم زوایا بر اساس مشخصات فنی خودرو و پس از اطمینان از سلامت قطعات، به کنترل بهتر خودرو و جلوگیری از فرسودگی زودرس لاستیک کمک می کند.
نظر بدهید